Luật AI (Luật Trí tuệ nhân tạo số 134/2025/QH15) có hiệu lực từ 01/03/2026, lần đầu tạo khung pháp lý riêng cho nghiên cứu, phát triển, cung cấp, triển khai và sử dụng hệ thống AI tại Việt Nam. Với doanh nghiệp làm Tech và AI Outsourcing, Luật AI vừa là yêu cầu tuân thủ, vừa là “chuẩn chất lượng” mới theo Luật AI: quản trị rủi ro, minh bạch và có khả năng giải trình ngay trong vòng đời dự án.
Luật AI: điểm chính cần nắm nhanh
- Nguyên tắc cốt lõi: Luật AI đặt con người làm trung tâm, AI phục vụ con người và phải duy trì giám sát/khả năng can thiệp của con người đối với quyết định quan trọng; đồng thời nhấn mạnh minh bạch, công bằng, không thiên lệch và trách nhiệm giải trình. Luật AI cũng khuyến khích “AI xanh” theo hướng dùng năng lượng hiệu quả, tiết kiệm tài nguyên.
- Quản lý theo rủi ro: Luật AI yêu cầu quản lý chặt hơn với ứng dụng trong lĩnh vực thiết yếu (tác động đến tính mạng, sức khỏe, quyền lợi hợp pháp hoặc trật tự an toàn xã hội), và có các hành vi bị nghiêm cấm như dùng dữ liệu trái quy định hoặc vô hiệu hóa cơ chế giám sát của con người.
- Lộ trình chuyển tiếp: Luật AI có điều khoản chuyển tiếp cho hệ thống đang vận hành trước 01/03/2026: vẫn được tiếp tục hoạt động, nhưng phải hoàn tất nghĩa vụ tuân thủ theo mốc thời gian (ví dụ 18 tháng cho y tế/giáo dục/tài chính; 12 tháng cho các hệ thống còn lại) và có thể bị yêu cầu tạm dừng nếu nguy cơ gây thiệt hại nghiêm trọng.
5 điểm “đáng gạch chân” từ Luật AI
- Luật AI khẳng định AI không thay thế thẩm quyền và trách nhiệm của con người.
- Luật AI yêu cầu human oversight (thiết kế cơ chế giám sát của con người cho các quyết định quan trọng): có điểm kiểm soát và quyền can thiệp.
- Luật AI nhấn mạnh minh bạch – trách nhiệm giải trình trong phát triển và vận hành.
- Luật AI quản lý theo mức rủi ro, lĩnh vực càng nhạy cảm càng chặt.
- Luật AI có lộ trình chuyển tiếp và định hướng AI xanh.
Luật AI thay đổi gì với doanh nghiệp IT Outsourcing?
Với IT Outsourcing, khách hàng sẽ không chỉ hỏi “làm được không?”, mà sẽ hỏi “làm có an toàn và kiểm soát không theo Luật AI?”. Thực tế, Luật AI sẽ làm sâu hơn các yêu cầu trong RFP/SOW, audit nhà cung cấp và nghiệm thu hệ thống. Bốn nhóm câu hỏi phổ biến nhất xoay quanh Luật AI gồm:
- Dữ liệu: dữ liệu huấn luyện/vận hành có hợp pháp, có bảo vệ quyền riêng tư, có kiểm soát truy cập không?
- Rủi ro: dự án thuộc mức rủi ro nào theo Luật AI, có đánh giá rủi ro và biện pháp giảm thiểu không?
- Giải trình: có tài liệu, log, cảnh báo, hướng dẫn sử dụng để giải trình khi có sự cố không?
- Con người: điểm nào con người phê duyệt/can thiệp để đáp ứng Luật AI?
Luật AI cũng khiến các cam kết ESG “đi vào việc”: quyền con người – quyền riêng tư (S), minh bạch – trách nhiệm giải trình (G), và tối ưu tài nguyên (E). Doanh nghiệp AI Outsourcing đáp ứng tốt Luật AI sẽ thuận lợi hơn trong thẩm định nhà cung cấp và tăng niềm tin dài hạn.
Checklist 6 bước để vào guồng Luật AI (gợi ý cho doanh nghiệp công nghệ như DTSVN)
- Rà soát dự án theo Luật AI: dự án đang chạy trước 01/03/2026, dự án sắp go-live, dự án thuộc lĩnh vực thiết yếu.
- Chốt vai trò theo Luật AI trong hợp đồng: ai cung cấp, ai triển khai, ai chịu trách nhiệm dữ liệu, ai quyết định đầu ra.
- Chuẩn hóa tài liệu theo Luật AI: mục đích, giới hạn, rủi ro, kiểm soát, hướng dẫn và cảnh báo.
- Thiết kế human-in-the-loop (áp dụng mô hình con người tham gia trong vòng lặp trong quy trình phê duyệt/kiểm soát đầu ra AI) theo Luật AI: điểm dừng phê duyệt, quyền can thiệp, quy trình xử lý sự cố.
- Tăng kiểm thử & giám sát theo Luật AI: theo dõi drift/bias, an toàn, bảo mật, chất lượng đầu ra.
- Đào tạo nội bộ theo Luật AI: PM/BA/Dev/QA thống nhất checklist và cách trả lời câu hỏi tuân thủ.
Luật AI là “đường chuẩn” mới cho thị trường AI: nhanh chưa đủ, mà phải đúng và an toàn. Chủ động chuẩn hóa quy trình, tài liệu và cơ chế human oversight theo Luật AI sẽ giúp DTS Software Vietnam giảm rủi ro, tăng độ tin cậy trong IT Outsourcing và sẵn sàng đáp ứng Luật AI trong các dự án mới.
